مطالبي در مورد رشته فناوري اطلاعات و ارتباطا ت
در عصری که بهسر میبریم فناوری اطلاعات یکی از عمدهترین محورهای تحول و توسعه در دنیا
محسوب میشود. امروزه دستاوردهای ناشی از فناوری اطلاعات چنان با زندگی مردم تلفیق
شده است که توقف در مسیر آن باعث ایجاد اختلال در جامعه و حتی رفاه و آسایش مردم میشود.
از اینرو بسیاری از کشورها جهت عمومیت بخشیدن به استفاده از فناوری اطلاعات دست به اقدامات
خرد و کلانی زدهاند که آموزش آکادمیک فناوری اطلاعات یکی از این موارد است.
در کشور ما نیز در راستای ایجاد تغییرات بنیادین و منطقی و دستیابی به نیروهای متخصص
و کارآمد رشته فناوری اطلاعات بهصورت متمرکز و غیرمتمرکز در مراکز آموزش عالی از جمله
دانشگاهها ارایه میشود. در واقع میتوان گفت ورود رشته IT به مجموع رشتههای ارایه شده
در دانشگاههای کشور به ابتدای سال 1380 و همزمان با اوج گرفتن مباحث مربوط به فناوریهای
اطلاعاتی و ارتباطاتی در ایران بازمیگردد. اما در سال 1381 بود که رشته مهندسی فناوری اطلاعات
بهطور رسمی در مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد مورد پذیرش وزارت علوم، تحقیقات
و فناوری قرار گرفت. به گونهای که رشته مهندسی فناوری اطلاعات در پایه لیسانس بهطور
همزمان در سه دانشگاه علم و صنعت، امیرکبیر و شیراز تدریس شد. از آن پس تاکنون رشته IT
در مقاطع تحصیلی مختلف و توسط دانشگاه دولتی و غیردولتی به متقاضیان یادگیری این علم آموزش
داده میشود و علیرغم نوپایی خود از طرفداران قابل توجهی برخوردار است. لذا آنچه در این گزارش
مورد بررسی قرار میگیرد آشنایی با رشته مهندسی فناوری اطلاعات، پرداختن به چگونگی امکانات
لازم و نقاط ضعف و چالشهای موجود در مسیر ارایه این رشته است.
ماهیت رشته فناوری اطلاعات
پیش از هر چیز بهتر است ابتدا به ماهیت رشته فناوری اطلاعات در ایران بپردازیم. رشته IT در ایران
ماهیتی میانرشتهای دارد. به این مفهوم که رشتهای خالص نیست و از تلفیق رشتههایی نظیر مدیریت،
مهندسی صنایع، مهندسی الکترونیک و مهندسی کامپیوتر بهویژه نرمافزار بهوجود آمده است.
ماهیت میانرشتهای فناوری اطلاعات باعث شده است هماکنون دانشگاههای مختلفی چون تربیتمدرس،
خواجهنصیر، تهران، امیرکبیر، شریف و علم و صنعت در مقطع کارشناسی ارشد، برخی دانشکدههای فنی
دانشگاه آزاد و سراسری در مقطع کارشناسی و دانشگاههای علمی–کاربردی و پودمانی در
مقطع کاردانی به ارایه این رشته بپردازند.
بر اساس این گزارش رشته فناوری اطلاعات در دوره کاردانی بیشتر به ارایه کردن مسایل مربوط
به وب میپردازد. در دوره کارشناسی نیز متقاضیان را با عملیات شبکه و امور اجرا کردن آن در
سازمانها آشنا میکند و در پایان این دوره، اندکاندک وارد مباحث مدیریت پروژه میشود. البته قابل ذکر
است کارشناسی ارشد IT دارای گرایشهای عمدهای نظیر تجارت الکترونیکی، سیستمهای چندرسانهای،
مدیریت سیستمهای اطلاعاتی، امنیت اطلاعات، شبکههای کامپیوتری و مهندسی فناوری اطلاعات
است که برخی از این گرایشها در دانشگاههای ایران ارایه میشود.
در دوره کارشناسی ارشد نیز ضمن تکمیل مدیریت پروژه به ارایه راهحلهای مناسب برای مسایل پیچیده
سازمانی میپردازد. هرچند مقطع دکترای فناوری اطلاعات در ایران ارایه نمیشود، اما انجام امورتحقيقاتي و
دستیابی به نظریههای جدید از محورهای اصلی در این مقطع محسوب میشود.
دروس رشته فناوری اطلاعات
مرور سرفصل دروس رشته فناوری اطلاعات نشان میدهد اجرای برخی اصول قانون اساسی در
راستای سازماندهی اطلاعات، چگونگی بهرهبرداری کیفی از دادهها و یکپارچهسازی و انتقال سریع
آنها از جمله محورهایی بوده که در تعیین دروس این رشته مدنظر قرار گرفته است.
بر اساس این گزارش، رشته IT نیز مانند بسیاری رشتههای دیگر دارای دروس پایه، اصلی، تخصصی
و عمومی است. دروس پایه در مقطع کارشناسی معمولا شامل ریاضی، معادلات دیفرانسیل،
آمار و احتمالات مهندسی، فیزیک و کارگاه عمومی است. دروس اصلی شامل ساختمانهای گسسته،
مبانی کامپیوتر و برنامهسازی، زبان ماشین و برنامهنویسی سیستم، ساختمان دادهها، مدارهای منطقی،
معماری کامپیوتر، برنامهسازی پیشرفته، سیستمهای عامل، پایگاه دادهها و طراحی الگوریتمهاست.
همچنین مهندسی نرمافزار، شبکههای کامپیوتری، مبانی الکترونیک دیجیتال، هوش مصنوعی،
اصول و مبانی مدیریت، مبانی اقتصاد مهندسی، آزمایشگاه شبکه، آزمایشگاه پایگاه دادهها، شیوه ارایه
مطالب علمی و فنی، زبان تخصصی و آزمایشگاه سیستمعامل از دیگر دروس اصلی این رشته بهشمار
ميرود در نهایت اینکه دروس تخصصی نیز به مبانی فناوری اطلاعات، مهندسی فناوری اطلاعات،
تجارت الکترونیکیمدیریت و کنترل پروژههای IT، برنامهریزی استراتژیک IT، آموزش الکترونیکی،
محیطهای چندرسانهای،پروِِِِِژه و کارآموزی تقسیم میشود.
تفاوت رشته نرمافزاری با فناوری اطلاعات
بهطور کلی ارتباط میان فناوری اطلاعات و نرمافزار مانند رابطه پزشک متخصص و دکتر داروساز است،
به این مفهوم که پزشک صرفا به تجویز دارو و داروساز به ساخت دارو میپردازد.
کوپایی، استاد دانشگاه علمی–کاربردی در مورد تفاوتهای میان نرمافزار و فناوری اطلاعات میگوید:
مهندسی نرمافزار بهصورت ریشهای و بنیادین ضمن استفاده از پایه ریاضی و با عمق قابل
را مورد توجه قرار میدهد، در حالی که مهندسی فناوری اطلاعات بیشتر جنبههای تکنولوژیک و
کاربردی نرمافزار را بررسی میکند.
وی میافزاید: مهندس نرمافزار به ارایه راهحل برای حل مسایل پیچیده سازمانی میپردازد، در حالی
که مهندس IT پیادهسازی راهحلها با استفاده از تکنیک را بر عهده میگیرد.